Powys yn yr Oes Fictoria at ddefnydd ysgolion cynradd
Prosiect Hanes Digidol Powys
         
Talgarth a'r cylch
Cludiant
 
  Cludo glo ir Gelli ac ymhellach  
 

Y syniad syml oedd yn golygu bod Tramffordd y Gelli yn llwyddo (ynghyd llwybrau tebyg mewn llefydd eraill) oedd bod ceffylau yn gallu tynnu llwythau llawer trymach heb anhawster wrth eu clymu i wagenni oedd yn symud ar draciau metel llyfn, yn hytrach nag ar ffyrdd anwastad neu fwdlyd.
Gan fod yr ardal mor fynyddig, doedd hi ddim yn bosibl adeiladur lein heb riwiau, ond roedd y llwybr mor wastad phosib o ystyried y tir.

Tramroad wagons

Y cledrau
haearn oedd yn
Nhramffordd
y Gelli

Track construction detail
Roedd y traciau wediu ffurfio o ddarnau sip-L o haearn bwrw tua 3 troedfedd o hyd wediu cysylltu i flociau carreg. Roedd tua 3 troedfedd a 6 modfedd rhwng y platiau neu gledrau hyn. (Trwch ywr enw a roddir ir gofod yma ar reilffordd).
 
6 modfedd oedd trwch y blociau carreg, ac roedd tyllau ynddynt er mwyn eu cysylltu ir platiau.
 
Ochrau unionsyth y platiau oedd yn cadw olwynion fflat y wagenni a welwch chi nesaf yn eu lle. Roedd cerrig bychain rhwng y cledrau yn galluogir ceffylau i gydio wrth dynnur wagenni llawn.  
Olwyn haearn
bwrw tram
Tram wheel

Haearn bwrw oedd y deunydd yn yr olwynion ar y wagenni neur tramiau, ac roedd patrymau gwahanol iw cael. Roedd rhai cwmnau oedd yn defnyddior lein yn cynnwys eu llythrennau cyntaf neu ryw gynllun arall wrth fwrw olwynion eu tramiau.
Ar reilffyrdd modern, esgyll unionsyth ar olwynion y trenau eu hunain syn cadwr olwynion ar y traciau, yn hytrach nag ochrau unionsyth y cledrau fel ar yr hen dramffyrdd gynt.

 
 

Cafodd y darn cyntaf or dramffordd rhwng Aberhonddu ar Gelli ei hadeiladu rhwng 1811 a 1816, ac roedd dros 22 milltir o hyd.
Er ir llinell gael ei hadeiladu cyn i Fictoria ddod yn Frenhines yn 1837, roedd tipyn o ddefnydd ar y dramffordd yn ystod cyfnod Fictoria cyn ir trenau stm ddod yn boblogaidd yn yr 1860au.
Mae mwy o wybodaeth am y system rheilffordd seml ond effeithiol hon ar y dudalen nesaf...

Gweithio ar y dramffordd...

.

Yn l i dop
Ewch i ddewislen Talgath