Powys yn yr Oes Fictoria at ddefnydd ysgolion cynradd
Prosiect Hanes Digidol Powys
         
Llanwrtyd ar Cylch
Ennill bywoliaeth
 
  Melinau Gwln  
 

Ardal Sir Drefaldwyn ym Mhowys oedd yn cynhyrchu gwlanen mwyaf yn oes Fictoria. Roedd melinau gwln yn y Drenewydd, Llanidloes ar Trallwng oedd yn cynhyrchu llawer iawn o frethyn oedd yn mynd i drefi yn Lloegr trwy ddefnyddio cysylltiadau da ar y camlesi, ac yn ddiweddarach ar y rheilffordd.
I gymharu hyn, roedd gogledd sir Frycheiniog yn anhysbys ac yn fynyddig a phoblogaeth fach oedd yn byw yno. Serch hynny, roedd defaid yn pori ar y mynyddoedd, ac roedd pobl leol yn awyddus i wneud yr hen a gallent or cnydau.

  As Yn ogystal r gwehyddion oedd yn gweithio ar fframiau gwau yn eu cartrefi, roedd dwr yn rhoi pwer i felinau gwln yn ardal Llanwrtyd.
Y rhain oedd:
Melin Cambria - ir gogledd o Lanwrtyd
Melin Tynewydd ar yr afon Annell ger Llangammarch
Melin Esgairmoel ar afon Cledan i dde-dwyrain Llanwrtyd
Ffatri Wln Dolaeron ar y Camarch ym Meulah
 
  Yn yr ardal hon, oedd yn brin iawn ei phoblogaeth, roedd yn rhaid i berchnogion melinau fod yn hyblyg. Weithiau byddair ffermwyr yn gofyn ir felin droir cnydau yn frethyn ac yn rhoi rhai or cnydau ir felin fel tl. Weithiau byddair felin yn prynur cnydau oddi wrth y ffermwyr lleol ac yn eu troi yn frethyn iw gwerthu. Roedd y felin yn Esgairmoel (ar y dde) yn gwerthur brethyn ar blancedi ym marchnad Llanfair ym Muallt.
 


Roedd ffatri Esgair Moel yn defnyddio dwr i bwerur peiriannau nyddu, cribo a gwehyddu ar cafnau lliwio hefyd. Er mai adeilad bach iawn oedd ganddynt, roedd yn bosibl mynd trwyr holl brosesau oedd yn troi cnydau yn wlanen cain yno.

Pan ddaeth y rheilffyrdd ir ardal, roedd yr ardal yn elwa mewn nifer o ffyrdd, ond roedd hefyd yn dod nwyddau rhatach or tu allan ac yn y diwedd roedd melinau fel Esgairmoel wedi gorfod cau lawr. Symudwyd Esgairmoel i Amgueddfa San Ffagan, ac maer felin yn dal i weithio yno heddiw.

 
 

Yn l i ddewislen ennill bywoliaeth Llanwrtyd

Yn l i dop
Ewch i ddewislen Llanwrtyd