Powys yn yr Oes Fictoria at ddefnydd ysgolion cynradd
Prosiect Hanes Digidol Powys
         
Llanwrtyd ar Cylch
Y Porthmyn
 
  Maer porthmyn ar y ffordd  
lluniau gan
Rob Davies

Dychmygwch ddynion ar geffylau bach cryf neu yn cerdded i yrru cannoedd o anifeiliaid ar hyd llwybrau diarffordd Drovers at worky mynyddoedd mewn gorymdaith enfawr ac araf. Gall yr anifeiliaid ymestyn am hyd at hanner milltir, a byddain cynnwys gwartheg duon bach chyrn llydan, defaid, moch a hyd yn oed gwyddau mewn rhes. Byddai corgwn bach Cymreig yn dilyn sodlaur gwartheg iw cadw i symud yn rheolaidd, a byddai dynion ffyn yn cerdded wrth ochraur anifeiliaid iw cadw ar y llwybr iawn.
Yr olygfa drawiadol hon oedd siwrnair porthmyn, hen arfer ers cannoedd o flynyddoedd ond a fyddain dod i ben yn oes Fictoria oherwydd dyfodiad y rheilffyrdd. Wedyn, roedd yn haws ac yn gyflymach i lwythor da byw ar wagenni au gyrru ir farchnad ar y trn.

 
  Welsh corgi.
Ci gweithio oedd y Corgi Cymreig, ai brif waith oedd bugeilio gwartheg. Byddain gweithio mewn hanner cylch tu l ir gwartheg, ac yn brathu sodlaur buchod iw symud, yn lle mynd i bob ochr or anifeiliaid fel y byddai cwn defaid. Roedden nhwn heini, ac yn gallu osgoir buchod yn cicio gan eu bod mor isel ar eu coesau bach byr.
 

Y rheswm am yrrur anifeiliaid hyn ar eu teithiau hir ar draws gwlad oedd eu bod wedi cael eu prynun weddol rhad o ffermydd a marchnadoedd lleol yng ngogledd a gorllewin Cymru. Roedd angen eu symud wedyn iw perchnogion newydd cyfoethog Saesneg, yn Henffordd, a Chanolbarth Lloegr, ac weithiau mor bell Chaint. Dros y blynyddoedd maer llwybrau sydd wedi gweld traed miloedd o anifeiliaid wedi cael eu henwin ffyrdd y porthmyn er roedd llawer ohonynt yn anaddas i gert a cheffyl ar y pryd. Mae un or llwybrau mwyaf pwysig hyn yn mynd trwy Abergwesyn or gorllewin tuar dwyrain, ychydig o filltiroedd ir gogledd o Lanwrtyd.
Mae pum tudalen ar hanes gwaith y porthmyn. Mae mwy o wybodaeth ar y dudalen nesaf

Ar l ir porthmyn gwerthur anifeiliaid yn Lloegr, yn aml byddent yn anfon eu corgwn bach adref ar eu pennau eu hunain. Os oeddent gannoedd o filltiroedd ou cartref, roeddent yn gallu ffeindio eu ffordd adref!
  Mwy o wybodaeth am yrrur gwartheg  
 


.

Yn l i dop
Ewch i ddewislen Llanwrtyd