Powys yn yr Oes Fictoria at ddefnydd ysgolion cynradd
Prosiect Hanes Digidol Powys
         
Y Gelli a Dyffryn Gwy
Mapiau Fictoriaidd
 
  Y Gelli yn 1887  
 

Maer llun isod wedii seilio ar fap Arolwg Ordnans a argraffwyd yn 1887 ar raddfa 6 milltir = 1 fodfedd. Wrth ei gymharu r map or Gelli o gwmpas 1836 gallwn weld rhai or newidiadau sydd wedi digwydd.

 

Hay in 1887
  1. Maer rheilffordd wedi dod ir Gelli. Roedd hyn yn golygu bod mwy o gysylltiad rhannau or wlad sydd ymhell i ffwrdd. Roedd y rheilffordd wedi helpur Gelli i ddatblygu fel marchnad. Edrychwch ar Graffiau Poblogaeth Y Gelli i weld effaith hyn .  
  2. Erbyn hyn mae gan y dref waith nwy syn gwneud nwy glo, ac yn cael ei bibellu ir tai yn yr un ffordd nwy heddiw. Roedd yn cael ei ddefnyddio gan fwyaf ar gyfer golau, ond efallai y byddai rhai tai yn ei ddefnyddio i goginio erbyn y cyfnod yma. Byddai llawer o fythynnod y gweithwyr cyffredin yn dal i gael golau o ganhwyllau a chanhwyllau brwyn yn 1887.  
  3. Er bod yna ysgolion yn Y Gelli ar ddechrau cyfnod Fictoria, maer map yn dangos dwy ysgol newydd. Mae un ar waelod y map yn ymyl y tloty, ar llall wedii hadeiladu yn erbyn yr hen wal ddwyreiniol yn y dref. Yn 1887 roedd yn rhaid ir plant lleol i gyd fynd ir ysgol, ac roedd hyn yn effeithio ar fywyd y bobl leol. (Ewch ir tudalennau ar ddyddiau ysgol oes Fictoria i gael mwy o fanylion am hyn.)  
  4. Roedd Undeb Cyfraith y Tlodion yn Y Gelli wedii sefydlu yn 1830, ac adeiladwyd tloty ar gwr y dref i roi llety ir bobl dlawd oedd yn methu gofalu amdanynt eu hunain. Fel arfer, roeddynt yn bobl oedd yn rhy hen neu yn rhy wael i weithio, neu yn deuluoedd ller oedd y tad wedi eu gadael neu wedi marw oherwydd salwch. Roedd Undeb Y Gelli yn gofalu am rannau mawr o Sir Frycheiniog a de Sir Faesyfed.  
 

5. Nid oes dim adeiladau iw gweld ir de o Oxford Road ar fap 1836, ond gallwn weld y tai cyntaf i gael eu hadeiladu yma yng nghanol y perllannau ar ochr dder dref. Maer berllan fawr ir de or castell yn faes parcio heddiw.

 
  Cymharwch 'r Gelli yn 1836..  
 

Yn l i ddewislen mapiau Y Gelli

Yn l i dop
Ewch yn l i dudalen ddewis Y Gelli