Powys yn yr Oes Fictoria at ddefnydd ysgolion cynradd
Prosiect Hanes Digidol Powys
         
Ystradgynlais
Mwyngloddio am lo yn yr oes Fictoriaidd
 
  Gofynion newydd y diwydiant
 

Mae glo wedi ei gloddio yn ardal Cwm Tawe Uchaf am gannoedd o flynyddoedd. Roedd yn cael ei ddefnyddio i losgi calch iw wasgaru ar hyd tir amaethyddol a hefyd i wresogi cartrefir bobl leol.
Roedd y rhan fwyaf or pyllau glo cyntaf wediu torri i mewn ir bryniau, a elwid yn ddrifftiau, yn hytrach na phyllau ar i lawr, achos ei bod yn llawer haws i gyrraedd y glo.

 
 
Braslun o fap yn dangos rhai
or prif weithfeydd glo yn ardal Ystradgynlais
yn ystod cyfnod Fictoria.
 

Roedd diwydiannwyr yn gwybod fod yna lawer iawn o fwyn haearn, glo a chalch yng Nghwm Tawe ac ychydig iawn ohono oedd wedii ddefnyddio erbyn diwedd y 18fed ganrif. Daeth gwaith adeiladu Camlas Abertawe, a oedd yn rhedeg wrth ymyl Afon Tawe, map 1877i ben yn 1798 gan gludor glo ar haearn i lawr yr afon at y llongau ym mhorthladd Abertawe.

Ar ddechrau oes Fictoria yn 1837 roedd y gamlas yn cludo llawer iawn o lo carreg (anthracite) ir de i Abertawe or pyllau glo o amgylch Ystradgynlais. Adeiladwyd canghennau lleol byr hefyd at y camlesi fel cyswllt rhwng y brif gamlas ar gweithfeydd haearn yn Ynysgedwyn ac Ystalyfera. Fe wnaeth y gamlas rhoi gwasanaeth da ir cwmnau glo a chwmnau cynhyrchu yn yr ardal am lawer o flynyddoedd.

 
 

Yn l i ddewislen glo Ystradgynlais

Yn l i'r top
Ewch yn l i dudalen ddewis Ystradgynlais