Powys yn yr Oes Fictoria at ddefnydd ysgolion cynradd
Prosiect Hanes Digidol Powys
         
Llanwrtyd ar Cylch
Y Porthmyn
 
  Esgidiau ir buchod, esgidiau caled ir moch  
 

Welsh Black cowYr anifeiliaid mwyaf gwerthfawr yn yr orymdaith hir o ddynion, cwn, a da byw oedd y gwartheg bach duon Cymreig. Brd hynafol cynhenid oedd hwn, ac roeddynt yn anifeiliaid cryf iawn oedd yn gallu byw ar dir pori gwael yn yr ucheldiroedd. Ar l cyrraedd Lloegr, byddent yn codi pwysaun gyflym iawn ar y tir gwell.
Roedd taith y porthmyn o Gymru i Loegr weithiau cymaint channoedd o filltiroedd, ac yn gallu cymryd hyd at dair wythnos. Roedd yn rhaid iddynt sicrhau bod yr anifeiliaid mewn cyflwr da iawn wrth gyrraedd pen eu taith fel eu bod yn gallu cael pris da yn y farchnad. Byddent yn cerdded yn araf ond yn gyson ar eu taith, a byddent yn cael seibiant yn rheolaidd i orffwys a phori.
Ond roedd gan y porthmyn ffordd arall o gadw eu da byw mewn cyflwr da, a byddai llawer or anifeiliaid yn yr orymdaith hir yn gwisgo esgidiau arbennig!

 
Beth? Ydych chin dweud
fod yn rhaid i ni GERDDED
yr holl ffordd i Loegr?
 
Roedd hyd yn oed y gwyddau yn cael rhywbeth i warchod eu traed. Cymysgedd o dar meddal a thywod oedd hyn, a byddair gwyddau yn cerdded trwyr cymysgedd cyn dechrau ar eu taith. Ar l caledu byddai hyn yn ffurfio croen ar eu traed. Weithiau byddair porthmyn yn gosod troed metel yn y tar fel ystudfachau byr iawn!
lluniau gan
Rob Davies

Esgidiau haearn oedd yn mynd ar draed y gwartheg duon Cymreig, yn debyg i hanner pedol, Pigs on the droveac roedd darnau bob ochr ir carn fforchog. Roedd enw arbennig ar yr esgidiau hyn - "cues", ac weithiau roedd yn rhaid rhoi esgidiau newydd ar yr anifeiliaid yn ystod y daith dros dir anwastad iawn, ac yn aml byddai gof yn teithio gydar porthmyn. Byddair moch yn gwisgo esgidiau bach gwlanog gwaelod lledr ar bob troed. Daeth y traddodiad anhygoel hwn i ben yn fuan ar l ir rheilffordd gyrraedd rhai ardaloedd yn yr 1860au, ac roedd y da byw yn mynd ir farchnad yn gyflym mewn wagenni ar y rheilffordd. Roedd rhai pobl yn dal i ddefnyddio llwybraur porthmyn i symud anifeiliaid i farchnadoedd lleol am ychydig o amser, ond erbyn heddiw yr unig atgofion am yr hen lwybrau hyn yw enwaur tafarndai ar caeau.

 


.

Yn l i dop
Ewch i ddewislen Llanwrtyd