Powys yn yr Oes Fictoria at ddefnydd ysgolion cynradd
Prosiect Hanes Digidol Powys
         
Y Gelli a Dyffryn Gwy
Cae cymunedol
 
  System gaeau hynafol yn Llyswen  
 

Mae Map y Degwm 1840 yn dangos rhywbeth go anarferol. Mae’n dangos darn mawr o dir wedi’i rannu’n gaeau o leiniau, neu stribedi cul, ac mae’r cofnodion sy’n mynd gyda’r map yn galw’r tir yma yn "Common Field" , Cae Cymunedol neu Gytiroedd. Yn yr oesoedd canol rhannwyd tir âr yn lleiniau cul i’w rhannu wedyn rhwng y pentrefwyr. Byddai pob pentrefwr yn cael yr un nifer o leiniau, a byddent yn cael eu dosbarthu fel bod pawb yn cael eu rhan o dir da a thir salach. Yn ogystal â hyn, roedd hawl gan y pentrefwyr i droi eu hanifeiliaid i’r tir comin agored i bori. Mae’r map isod yn dangos bod y system hynafol hon yn dal mewn bodolaeth yn Llyswen yn 1840.
Rydym wedi lliwio’r lleiniau fel y gallwch weld pwy oedd yn defnyddio’r tir. Mae’r tabl isod yn rhestru eu henwau.

 

MAPIAU’R DEGWM
Yng nghyfnod Fictoria roedd yn rhaid i bawb bron dalu degwm i Eglwys Loegr. Ar ddechrau’i theyrnasiad daeth y degwm i fod yn dreth ar eich eiddo. Lluniwyd mapiau i ddangos pa eiddo oedd gan bawb

Map of fiels system
  Lleiniau Mr William Jones, Lower House Farm.  
  Lleiniau John Badham, Upper House  
  Tir yr eglwys a ddefnyddiwyd gan wahanol denantiaid  
  Lleiniau Anne Thomas o bentref Llyswen  
  Llain unigol Walter De Winton, Maesllwch  
  Llain Thomas Lawrence o bentref Llyswen  
  Nid oedd y mwyafrif o’r bobl uchod yn berchen eu ffermydd, ond hwy oedd y tenantiaid. Roedd Upper a Lower House Farms yn perthyn i Syr Charles Morgan ac roedd stadau lleol fel Maesllwch a Llangoed yn berchen ar stadau mawr.  
 

Mwy am system y cytiroedd (cae cymunedol) yn Llyswen..
.

Yn ôl i dop
Ewch yn ôl i dudalen ddewis Y Gelli